Thursday, Dec 08th

Last update:11:22:38 AM GMT

Headlines:
मुखपृष्ठ जागरुकता लेख एड्स संकट आणि सामना

एड्स संकट आणि सामना

Print PDF
Article Index
एड्स संकट आणि सामना
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
All Pages
अनिल अवचट
अमेरिकेत १९८१ मध्ये एड्सची सुरवात झाली तेव्हा आपण म्हणालो, ‘असले रोग तिकडे होणार’, आपल्याला त्याची भीती नाही. मद्रासला पहिला पेशंट उघडकीला आला तेव्हा आपण म्हणालो, ‘काही तुरळक घटना घडतील, त्याचा बाऊ कशाला करता? एड्सविषयी जागृती करणारा कार्यक्रम टीव्हीवर दाखवला तेव्हा, माहित देऊन नसलेली भीती का निर्माण करता’ असा गिल्ला करून प्रेक्षकांनी तो बंद पाडला. आणि आज आपण कोठे येऊन पोचलो आहोत! भारत हा आजचा सर्वाधिक एड्सचे पेशंट असलेला देश आहे. - वर्ल्ड कॅपिटल ऑफ एड्स!

आधीच हा देश दुबळा, आर्थिक संकटात सापडलेला. त्यावर आता हे ओझं येऊन आदळतंय. आपली मोडकळीला आलेली आरोग्य व्यवस्था, स्वार्थाकडे झुकलेली झासगी डॉक्टर यंत्रणा, सभासमारंभात मश्गुल असलेले लोक पाहिले की वाटते, कसली ग्लानी आपल्या डोळ्यावर चढली आहे? राजकारणी, अन्य क्षेत्रांतले मान्यवर, कार्यकर्ते या कुणाच्याच तोंडी एड्स हा शब्दही ऐकायला मिळत नाही, तर या आव्हानाला देश कसं तोंड देणार?

पहाटेची वेळ आहे. सर्वत्र अंधार पसरलेला फक्त घड्याळाची टिकटिक ऐकू येते आहे. सगळे निर्धास्तपणे झोपले आहेत, आणि मी एड्सवरचा लेख लिहायला बसलो आहे. वर्षा दोन वर्षापूर्वीपासून मी या विषयाची माहिती घ्यायला लागलो. त्याआधी मी असाच निर्धास्त झोपलो होतो, पण मी जेव्हा या क्षेत्रातल्या तज्ञांना, प्रत्यक्ष हा रोग झालेल्या लोकांना, कार्यकर्त्यांना भेटलो, तशी झोप तर निर्धास्त राहिली नाहीच, पण जागेपणीही आता हाच विचार आत असतो, वेगाने हा रोग पसरतोय, या देशाचे काय होणार? आधीच हा देश दुबळा, आर्थिक संकटात सापडलेला. त्यावर आता हे ओझं येऊन आदळतेय. आपल्या अर्थव्यवस्थेचे काय होणार? आपली आधीच मोडकळीला आलेली आरोग्य व्यवस्था, स्वार्थाकडे झुकलेली खासगी डॉक्टर यंत्रणा, हे सगळे या आव्हानाला पुरे पडणार आहेत का?

सभासमारंभात मश्गुल असलेले लोक पाहिले की वाटते, कसली ग्लानी आपल्या डोळ्यावर चढली आहे?राजकारणी, अन्य क्षेत्रांतले मान्यवर, कार्यकर्ते या कुणाच्याच तोंडी एड्स हा शब्दही ऐकायला मिळत नाही, तर या आव्हानाला देश कसं तोंड देणार? दोन हजार पाच मध्ये भारतात जगातील सर्वात जास्त एड्सचे पेशंट असतील, असं भाकीत काही तज्ञ करीत होते तेव्हा आपण त्यांना हसलो आणि दुर्लक्ष केले. पण जेव्हा १९९६ मध्ये झालेल्या व्हँकुवर परिषदेत एक निबंध वाचला गेला, त्यात म्हटले होते, की भारत हा आजचा सर्वाधिक एड्स पेशंट असलेला देश आहे. तज्ञांचे भाकीत आपण दहा वर्षे आधीच खरे करून दाखवले.

१९८१ मध्ये अमेरिकेत एड्सची सुरवात झाली तेव्हा आपण म्हणालो, ‘असले रोग तिकडे होणार’, आपल्याला त्याची भीती नाही. कारण आपल्याकडे समलिंग संबंध नाहीत. भारतीय संस्कृतीच्या प्रभावाने आपल्याकडे विवाहबाह्य संबंधही नसतात. मद्रासला पहिला पेशंट उघडकीला आला तेव्हा आपण म्हणालो, ‘काही तुरळक घटना घडतील, पण त्याचा बाऊ कशाला करता? सुमारास एड्सविषयी जागृती करणारा कार्यक्रम टीव्हीवर दाखवायला सुरवात झाली. त्याविषयी प्रेक्षकांनी एवढा गहजब केला, तुम्ही माहिती देऊन नसलेली भीती का निर्माण करताय? असा गिल्ला करून प्रेक्षकांनी तो बंद पाडला. आणि आज आपण कोठे येऊन पोचलोय! आजही या रोगाने माणसे मरताहेत, पण ते बाहेर फारसे कुणाला समजत नाही. अजून चारपाच वर्षात माणसे पटापट मरतील तेव्हा आपण जागे होणार तोपर्यंत हा रोग कोट्यावधी माणसांपर्यंत पोचणार.

तेव्हा सुजाण लोकांनी ही ग्लानी झटकणे आवश्यक आहे. समाजधुरीण करोत न करोत, आपण कामाला लागले पाहिजे. त्यासाठी हा विषय मुळातून समजून घेतला पाहिजे. हा विषय समजायला आपण डॉक्टर किंवा मायक्रोबायॉलॉजिस्ट किंवा इम्युनॉलॉजिस्ट असायला पाहिजे असे नाही. प्रत्येकाला बुध्दी आहे. तो प्रश्न समजून घेण्याची कुवतही आहे. तो समजून घेणे हा आपला हक्‍कच आहे.

एड्स या रोगाविषयी माहिती मिळवायच्या आधी मला वाटले, आपण आपल्या शरीरातल्या प्रतिकार शक्तीविषयी म्हणजेच ‘इम्युनिटी’ विषयी समजून घ्यावे. कारण मी ६७ मध्ये एम. बी. बी. एस. झलो त्या वेळी जे शिकलो त्यापेक्षा गेल्या दहा-विस वर्षात ज्ञान एवढे पुढे गेलेय, की मी अगदी बालवाडीतला ‘चिवचिच चिमणी’ म्हणणारा विद्यार्थी वाटू लागलो. पुण्यात ‘नारी’ (नॅशनल एड्स रीसर्च इन्स्टिट्यूट) नावाची संस्था भोसरी भागात आहे. तिथल्या तज्ञ मंडळीकडे जाऊन शिकवणीच लावली.

अरूण परांजपे तिथे भेटले. निमगोरे, ठसठशीत चेहेर्‍याचे, चष्मा लावलेले हे गृहस्थ (या क्षेत्रातली भेटलेली मंडळी माझ्यापेक्षा कमी वयाची. बरेच जण मला ‘सर’ म्हणायचे. पण या ‘अडाणी सराला’ छान शिकवायचे.) त्यांनी कागद पुढे घेतला आणि मला शरीराची ‘इम्युन सिस्टीम (प्रतिकारशक्ती) कशी काम करते ते शिकवायला सुरवात केली.

भारतात एड्सच्या साथीच्या पोटात टी.बी. ची साथ दडलेली आहे. एड्सवाल्यांना तर टी.बी. होणारच, पण त्यामुळे एड्स न झालेल्यांना टी.बी. चा प्रसाद मिळणार! कारण एक टी.बी. झालेला माणूस आसपासच्या वीस लोकांना टी. बी. देत असतो.

परांजप्यांनी त्यांच्या लॅबमधला एक मोठा रंगीत छापील नकाशा दाखवला. शरीरातल्या सर्व प्रकारच्या पेशींची त्यावर चित्रे होती आनि एकमेकींकडे बाण जात होते, ‘या सेल या सेलला अमुक द्र्व पाझरून ‘स्टिम्युलेट’(उत्तेजित) करतात, या त्याला तमुक द्र्व पाझरून ‘इन्हिबीट’ करतात,(परावृत्त करतात). या उत्तेजित - परावृत्ततेचे एवढे प्रचंड जाळे समजणे माझ्या डोक्यापलीकडचे होते. परांजपे म्हणाले, ‘तरी आपल्याला थोडेच समजले आहे. शरीरात याहूनही इम्युनिटीचे अत्यंत गुंतागुंतीचे जाळे पसरले आहे.’


वार्तापत्र

 
वार्तापत्र

प्रकाशने

 
एकच निर्धार

Link to Aarogya